Reinigen van een cleanroom

Reinigen van een cleanroom - 5.0 out of 5 based on 39 votes

Gebruikerswaardering: 5 / 5

Ster actiefSter actiefSter actiefSter actiefSter actief
 

Om een cleanroom in de juiste conditie te houden moet er eerst gereinigd worden en daarna gedesinfecteerd. Het reinigen kan door het eigen personeel worden gedaan of door een gespecialiseerd schoonmaakbedrijf. Het is belangrijk dat alle personen die de cleanroom betreden zich houden aan de afgesproken gedrag- en kledingvoorschriften. Op die wijze wordt contaminatie zoveel mogelijk voorkomen.

In alle klasses cleanrooms wordt gebruik gemaakt van luchtsystemen met HEPA/ULPA filters en daarbij horende luchtdruk hiërarchieën om een kiemarme of deeltjesarme omgeving te creëren. Voor steriele productieomgevingen geldt de EU GMP-regelgeving. GMP betekent: Good Manufacturing Practice. Andere belangrijke normen zijn de EN ISO 14644 "cleanrooms & controlled environments" en de EN 1822 voor de classificatie van HEPA en ULPA filters. In de GMP worden duidelijk verplichtingen aangegeven ten aanzien van procedures voor hygiëne, registraties en voorwaarden voor de juiste inrichting van de ruimten.

Er is geen cleanroom gelijk en er zijn geen standaard schoonmaakprogramma's en reinigingsmiddelen die overal kunnen worden toegepast. Er zijn wel een aantal principes. In een cleanroom is het product het meest belangrijk. Er moet worden schoongemaakt, zodat het product/de productie zo schoon en optimaal mogelijk kan blijven verlopen. Daarom is het schoonmaken een proces waar altijd aandacht aan moet worden besteed, dus voor, tijdens en na de productie.

Wat is reiniging precies?

Reinigen is het verwijderen van contaminatie, zoals residue van desinfectiemiddelen of vuil als stof, proteïne residue en dergelijke, dat van invloed kan zijn op de kwaliteit van het product. Reinigen is geen desinfecteren, maar kan microbiële populaties wel verwijderen of uitdunnen. Veel detergenten hebben chemische additieven, die alhoewel ze geen desinfectiemiddel mogen heten volgens de EU/US wetgeving, wel een bepaalde desinfecterende werking hebben.

Als de contaminatie is weggenomen is het gemakkelijker micro-organismen af te doden. Goed reinigen is dus de basis om effectief te kunnen desinfecteren.  Voor het opstellen van een goed reinigingsprogramma is het belangrijk om te weten wat de reinigingsgraad van het oppervlakte voor de schoonmaak is. Het uitvoeren van overbodige reinigingshandelingen is waarschijnlijk kostenverhogend en alleen al de aanwezigheid van de medewerker/schoonmaker brengt juist meer contaminatierisico's met zich mee. Een goed reinigingsprogramma bestaat uit regelmatig een grove reiniging en periodiek een uitgebreide reiniging en desinfectie.

Welke oppervlakten kunnen worden gecontamineerd door de beweging van personen of goederen en in hoeverre contamineren de bovenstroomse vervuilingsbronnen de benedenstroomse oppervlakken? Als het aantal deeltjes in rust gemeten toeneemt, dan is dat een teken dat er onvoldoende is gereinigd. In het reinigingsprogramma moet dus goed zijn vastgesteld welke oppervlakken vervuild kunnen raken. Niet iedere lichte contaminatie hoeft altijd direct te worden weggehaald. Als een medewerker tijdens de productie iets laat vallen moet dit juist niet van de vloer worden opgepakt, om contaminatie naar de productie te voorkomen. Per oppervlak moet in het reiningsprogramma worden bepaald hoe frequent deze gereinigd moet worden.

Wat voor vuil kan er zijn in een cleanroom?

Residue van reiniging- en desinfectiemiddelen, residue van moppen en doekjes en deeltjes afkomstig van de grondstoffen of van het product. Ook de medewerkers en cleanroomkleding kunnen deeltjes als textielvezels, haren of huidschilfers afgeven.

Wat is belangrijk bij het schoonmaken van een cleanroom?

Reiniging brengt ook risico's op nieuwe contaminatie met zich mee. Daarom zijn gedragsregels heel belangrijk. Medewerkers moeten bijvoorbeeld niet sneller bewegen dan de snelheid van de luchtstromen in de cleanroom. De gebruikte materialen zijn ook erg belangrijk.

Het is belangrijk een geschikte detergent te kiezen die niet schuimt en neutraal en niet-ionisch is. En het moet compatibel zijn met de te gebruiken desinfectiemiddellen, het residu van het detergent mag de werking van de desinfectiemiddellen dus niet verhinderen.

Voor cleanrooms worden meestal synthetische moppen en doekjes gebruikt, polyester of nylon. Ook worden polyester-cellulose doekjes of polyester viscose moppen gebruikt. Deze laten iets meer deeltjes af maar hebben een betere vloeistof absorbtie en afgifte. Er zijn ook doekjes van foam in een polyester of microvezel hoes (bijvoorbeeld Foamtec/Contec) en er zijn speciale doekjes van speciale cleanroom-geschikte microvezels. Er is ook een nieuwe generatie speciaal geweven polyesterdoekjes met een goede frictieweerstand en een goede absorbtie van vloeistoffen. (bijv. Dotch Puru). Het is belangrijk een doekje of mop te kiezen dat vuil opneemt en vasthoudt. Meestal wordt er een schoonmaakwagen gebruikt met twee of drie emmers. Hierover meer bij het onderwerp desinfectie.

De belangrijkste basisregels voor zowel het reinigen als het desinfecteren:

  • Van hoog naar laag werken (met luchtstroom mee)
  • Van achter naar voren werken
  • Van schoon naar minder schoon
  • Het uitvoeren van de werkzaamheden en de gebruikte materialen voor de schone en minder schone ruimtes scheiden.
  • Bij het gebruik van stofzuigers zonder centrale afzuiging is het belangrijk een zeer goed HEPA/ULPA gefilterde afvoerstroom te hebben. (Tiger-Vac en Nilfisk hebben dergelijke systemen)

Hoe meet je wat de reinigingsgraad is van een oppervlak?

Het reinigingsprogramma moet voorkomen dat contaminatie zich ophoopt, en daarmee een risico wordt voor het productieproces. Je wilt graag dat het oppervlak na de reiniging vrij is van alle contaminatie. Om dit te meten kun je een test met strijklicht/UV-licht (bijvoorbeeld Klercide UV validation torch) of een test met een swab (ATP-meting/luminometer) doen. Verder is er klevende tape (dust tape kit) of kan het oppervlak bijvoorbeeld gespoeld worden gevolgd door een chemische of microbiologische analyse.